Categorieën
Blog Nieuws

Voorkom deze vergissingen wanneer je wilt leren improviseren

Vanaf het moment dat ik zelf jazz ontdekte, wilde ik altijd graag weten wát nou het beste werkt om beter te leren improviseren. Wat en hoe moet je nou oefenen? Naar wie kun je het beste luisteren? De adviezen waren nogal uiteenlopend en met wisselend resultaat. En wat voor mij werkt, werkt niet persé voor jou. (Dat is iets wat ik wekelijks leer van mijn leerlingen. Ik moet op zoek naar wat werkt voor hén). Maar er zijn ook overeenkomsten. En zo komt het dat ik je op een aantal veel gemaakte vergissingen kan wijzen die jíj kunt voorkomen wanneer je beter leert improviseren. Het zijn er acht. De eerste vier deel ik hier met jou. De volgende vier deel ik met je in mijn volgende blog.

Vergissing 1: Denken dat je het niet kunt

Er bestaat een hardnekkig vooroordeel dat improviseren uitsluitend een gave is. Je hebt het, of je hebt het niet. Maar dat klopt niet. Want iedereen is in staat zich muziek te verbeelden. Er is niets mis met je wanneer je je weg in de muziek nog niet gevonden hebt. Leren improviseren is een avontuur met een open einde. Hoe ver je komt en hoe snel je gaat is voor iedereen verschillend en hangt met vele factoren samen.

Wat jij in elk geval nodig hebt is een ontdekkende houding. Het vermogen om te leren improviseren begint met durven loslaten. Wanneer jij in het duister tast, kom je er alleen maar achter wat werkt door het te dóen. Fouten maken hoort erbij, als je er maar van leert en het de volgende keer anders aanpakt. Begin met prutsen. Nu.

Vergissing 2: Oefenen uit een boek

Het spelen van solo’s, etudes, licks of patterns uit een boek is een prima manier om je technische (lees)vaardigheden te ontwikkelen. Heel nuttig in bijvoorbeeld een orkest, big band of blazerssectie. Maar je leert er niet beter van improviseren. Je bent namelijk geen muziek aan het creëren en je leert ook niet begrijpen wat je hoort. Terwijl, wanneer je wilt improviseren, je oren en je verbeeldingskracht juist je belangrijkste leidraad zijn.

Leer de taal van improvisatie zoals een kind leert praten. Door het te proberen en heel veel na te doen. Speel melodieën of zelfs solo’s na. Maak je eigen variaties. Imiteer je voorbeelden door ze eindeloos te herhalen. Alles wat je kunt zingen (hummen, neuriën of brommen mag ook) kun je ook leren spelen op je instrument. Zo wordt jouw instrument een verlengstuk van de muzikale stem in je hoofd. Het gaat erom dat je de muziek die je speelt en hoort, leert begrijpen. En vervolgens leer je de muziek spelen die jij je verbeeldt en die jou aanspreekt.

Vergissing 3: Doen wat anderen goed vinden

Mensen durven vaak niet te doen wat ze voelen. ‘Want dan zegt die er misschien dit van’, redeneren ze. Ze nemen hun besluiten liever met hun hoofd dan met hun hart. Om te creëren moet je juist niet verstandig willen handelen, maar voortdurend beslissingen nemen zonder na te denken. Vind uit wat jij te zeggen hebt, niet wat anderen vinden dat je moet zeggen. Hierbij gaat het erom vertrouwen te hebben en je intuïtie durven volgen. Belangrijk is dat je in het moment kunt zijn. Dat je niet voortdurend in je hoofd aan het kletsen bent of allerlei oordelen hebt, want dan vang je de signalen van je intuïtie niet op. Wanneer je je aandacht volledig met je zintuigen verbindt, dan houdt het denken, en dus ook het oordelen, op.

De enige werkelijk goede muziek, is muziek die vrij is van de noodzaak goed te klinken. Jezelf zijn en jezelf spelen, dát is goed improviseren.

Vergissing 4: In je eentje blijven oefenen

Kun jij alleen maar goed improviseren wanneer niemand jou hoort? Moet je eerst heel goed worden voordat je samen met anderen gaat spelen? Natuurlijk leer je hartstikke veel van in je eentje oefenen. Maar in je eentje kun je een mislukte improvisatiepoging net zolang opnieuw doen tot je tevreden bent.

Oefen je samen met anderen, dan oefen je werkelijk het ‚real-time’-improviseren. Het improviseren in het ‚hier en nu’. Je bent alert op elkaar en op de situatie. Je denkt niet teveel na en vertrouwt op je impulsen. Je oefent bovendien samenwerking, samenspel, incasseren, accepteren, fantasie en spontaniteit. En, het is leuk!

Vergissingen 5, 6, 7 en 8 deel ik de volgende keer met jou. Toch ben ik alvast benieuwd:

Welk vergissing maak jij weleens? Hoe kunnen anderen deze vergissing voorkomen? Heb je nog andere tips? Wat werkt juist heel goed voor jou? Deel ze met ons in het reactieveld.

Wil je graag andere muzikanten ontmoeten en samen (beter) leren improviseren? Wil je graag directe feedback? Kijk op de vernieuwde site www.echtimproviseren.nl of het (online) cursusaanbod jou iets kan bieden. En volg de blogs met meer tips om te leren improviseren.

Categorieën
Blog Nieuws

Chaos, orde of toch liever flow in je improvisatie?

„Waarom lukt het mij in jouw workshop wél om te improviseren, maar wanneer ik een solo in mijn big band moet spelen totaal niet?”, aldus Sylvia tijdens een workshop. Ik leg uit dat ik haar een opdracht heb gegeven waarbij de vrijheid enerzijds en de afspraken anderzijds in balans zijn. Wanneer ik een te vrije opdracht zou geven zou dat al gauw tot chaos kunnen leiden. „Ik doe maar wat”, is dan een veel voorkomend gevoel. Te veel afspraken, of regels, doen de boel verstarren. Je loopt vast, raakt geblokkeerd, kan alleen nog maar denken aan wat er allemaal níet mag of kan en voelt je niet vrij. Wanneer er een balans is tussen vrijheid en afspraken – tussen chaos en orde – ontstaat er ruimte voor flow. Er is ruimte om jouw eigen verhaal te vertellen. Er is ruimte voor creativiteit.

Herken jij deze situatie? Voel jij je weleens verloren wanneer je probeert te soleren? Of voel je je juist totaal niet vrij? Bekijk dan hoe je de orde en de chaos meer in balans kunt brengen. Ordescheppend zijn bijvoorbeeld ritme, harmonie, melodie. Maar ook vorm. En stilte. En je kunt juist met deze ordescheppende elementen meer vrijheid creëren voor jezelf.

Zo kan een akkoordenschema heel dwingend zijn, wanneer je met elke wending mee gaat. Maar wanneer je begrijpt dat er binnen dit schema akkoordenreeksen in één toonsoort staan, kun je er voor kiezen om niet met elke wending mee te bewegen. Dan heb je opeens veel meer vrijheid, veel meer ruimte voor jouw eigen ideeën.
En wanneer de vorm van een solo vastligt, kun je dat als een beperking ervaren. Want hoe bouw je iets op, in 8 maten. Ga dan na of er ruimte is om de solovorm meerdere malen te herhalen, zodat je meer vrijheid hebt.
In een ritmisch sterk stuk kun je meegaan met deze ritmes. Dat is vaak het eerste wat mijn leerlingen doen als ik iets met een strakke groove inzet. Maar je kunt er ook voor kiezen juist tegenritmes te spelen. En zo een extra gelaagdheid te creëren. Ikzelf vind dit altijd erg leuk om te doen.

Sylvia gaf aan dat ze totaal geen idee had hoe, waar of wanneer ze haar solo moest spelen in het big band stuk. Dat klonk als een chaotische, onoverzichtelijke situatie. Ik raadde haar aan na te gaan wat er nou precies gaande is in het stuk waar ze over moet soleren. Wat is de melodie? De toonsoort? De vorm? Over welk gedeelte wordt er gesoleerd? Wat gebeurt er harmonisch in dat deel? Ligt de lengte van de solo vast? Dat was de raad die ik haar meegaf. Ik denk dat ze er wel uit komt, want ze speelt hartstikke goed.

Wanneer speel jij in de flow? Welke problemen kom jij tegen en hoe kan ik je daarmee helpen? Deel hier jouw ervaring met anderen.

Categorieën
Blog Nieuws

Kunst is een vorm van domheid

”Intuïtie werkt alleen zonder gedachten, zonder woorden. Het werkt juist alleen als je geen moeite doet om iets te begrijpen. Als je je gevoel gewoon toestaat te zijn. Niets meer. Je weet niet wát, je weet alleen dát.” – Albert Einstein

Tip 4: Gebruik je intuïtie wanneer je wilt leren improviseren

Ik las eens in een interview met de schrijver Arthur Japin het volgende, zeer herkenbare stuk. „Mensen durven vaak niet te doen wat ze voelen. ‘Want dan zegt die er misschien dit van’, redeneren ze, ‘of dan zal die en die er wel dat van denken’. Ze nemen hun besluiten liever met hun hoofd dan met hun hart”. Veel geïmproviseerde muziek die we horen is intuïtief ontstaan. Pas later verschenen er boeken, om de muziek te analyseren en uit te leggen wat er gebeurt. Wanneer jij gaat improviseren, en bij deze boeken en analyses begint (in plaats van eindigt), heb je er waarschijnlijk weinig plezier in. Draai het proces daarom om, en geef je intuïtie ruim baan. Je ratio heeft de intuïtie nodig en je intuïtie de ratio. Door beide aan bod te laten komen, komen ze beter tot hun recht. Nou is het rationele over het algemeen behoorlijk ontwikkeld, en delft het intuïtieve vaak het onderspit. We zijn in onze Westerse samenleving al vanaf de basisschool geconditioneerd om onze kennis te baseren op feiten. Maar, zoals Albert Einstein zegt: “De mens die zich omringt met feiten, niet toestaat dat hij verrast wordt, geen flits van intuïtie kent, geen veronderstellingen maakt, geen risico neemt, leeft in een afgesloten cel.” De titel van dit blog komt van componist Louis Andriessen. Hij zei: “Kunst is een vorm van domheid. Om te creëren moet je niet verstandig willen handelen, maar voortdurend grote beslissingen nemen zonder na te denken.”

Onze ratio laat vervolgens van zich horen wanneer je je afvraagt: hoe doe je dát dan? Nou, ik kan wel wat tips geven (denk ik).

Intuïtie is eigenlijk niets anders dan innerlijke wijsheid. Vertrouw op jezelf. Je weet en hoort vaak veel meer dan je denkt, en hoeft alleen nog maar ruimte te scheppen voor dit onderbewustzijn. Een voorbeeld: Bobby McFerrin toont in dit filmpje op een neurologisch congres aan dat de pentatonische toonladder heel natuurlijk in ieders gehoor aanwezig is. Zonder dat hij eerst uitlegt wat een pentatonische toonladder is.

Maar hoe doe je dit met een instrument voor je snufferd? Het gaat erom dat je dátgene wat je hoort, leert vertalen naar je instrument. In mijn blog improviseren leer je niet uit een boek geef ik oefeningen hoe je op gehoor kunt spelen. Een goede leraar kan je hierbij helpen.

Zorg er ook voor dat je jouw ‘inner composer’ steeds voedt met nieuw materiaal. Muziek die jíj mooi vindt. Niet muziek waarvan iemand anders vindt dat het bij je muzikale opvoeding hoort. Dat is echt onzin. Laat je niets wijsmaken, wees eigenwijs en stippel je eigen weg uit. Luister naar een zo gevarieerd mogelijk palet van muziek, of deze nu geïmproviseerd is of niet, om zo een persoonlijke bibliotheek samen te stellen van jouw inspiratiebronnen.Liefst dwars door alle genres en stijlen heen. Je kunt er muzikaal enorm van groeien. In mijn blog Beter goed gejat dan slecht bedacht geef ik tips over het aanleggen van een eigen audio-archief. En oefeningen, hoe je deze muziek vervolgens kunt uitzoeken, als je dat wilt.

The only true free music is music that is free of needing to sound good. Aldus Kenny Werner in Effortless MasteryAls je dan tóch een waarde hangt aan alles wat je speelt: honor everything you play. Wanneer je een aan het oefenen bent, geef jezelf alle ruimte om te ontdekken, te spelen, te ervaren, te doen. Probeer het weten los te laten. Wanneer je niet precies weet wat je doet, zit je goed. Pruts er op los! Spreek je verbeelding aan. Luister naar jezelf. Laat de klanken tot je doordringen en laat je verrassen.

Belangrijk voor intuïtie is dat je in het moment kunt zijn. Dat je intuitie4niet voortdurend in je hoofd aan het kletsen bent of allerlei oordelen hebt, want dan vang je de signalen van je intuïtie niet op. Het begint bij bewustzijn, bewust zijn bij wat er is. Door steeds meer op te letten: wat doe ik eigenlijk met mijn intuitie, ga je deze herkennen. Door haar te herkennen, maak je haar sterker. Vergeet niet dat we voortdurend heel veel informatie opslaan. Maar meer kennis leidt niet noodzakelijkerwijs tot betere beslissingen. Intuïtie kan dan als een soort adviseur dienen. Ons intuïtieve vermogen kan, als we ervoor open staan, ons ineens het totale plaatje laten zien. Alles valt dan als een puzzel in elkaar. Zo ontstaat er een intuïtief inzicht. Intuïtie kun je ontwikkelen, er valt voortdurend iets in bij te leren.

Ik publiceer regelmatig een blog met nieuwe tips. Wil je meer inspiratie? Wil je je nu al verder ontwikkelen? Wil je graag directe feedback? Dan nodig ik je van harte uit om eens een van mijn workshops uit te proberen. Wanneer je je e-mail adres hier achterlaat, ben jij als eerste op de hoogte van nieuwe data.

Categorieën
Blog

Improviseren leer je niet uit een boek

Op de foto: pianist Bill Evans

Tip 2: Improviseren leer je door te luisteren.

Improviseren uit een boek is als schilderen met nummers. Je creëert niets persoonlijks of artistieks, maar bent uitsluitend bezig de puntjes met elkaar te verbinden gebaseerd op muziektheorie door de juiste ladders en licks op de bijbehorende akkoorden te spelen. Het wordt een invuloefening. En het ergste is: je vergeet te luisteren. (zie ook Why you shouldn’t be a realbookplayer)Schermafbeelding 2014-10-20 om 04.39.49

Hoe meer je op gehoor speelt, hoe beter dat gehoor wordt. En, je wordt een véél betere improvisator. Het streven is dat je met dat gehoor melodieën en akkoordprogressies gaat horen. En dat je uiteindelijk lijnen gaat spelen die je in je in je hoofd hoort. Sommigen gaat het spelen op gehoor gemakkelijk af, ze vinden het gemakkelijk om te doen, doen het daardoor vaak, en worden er steeds beter in (duh). Wanneer je je liever achter bladmuziek verschuilt, ontwikkel je het spelen op gehoor niet, en wordt de stap om het te doen steeds groter. Terwijl je dit juist goed kunt trainen door het een essentieel deel van jouw oefenprogramma te maken.

Stel, jij bent zo’n verstokte notenlezer, hoe begin je dan? Allereerst: doe je bladmuziek weg! Ook niet in de buurt om te kunnen spieken. Echt alle boeken en blaadjes en je lessenaar wegzetten bij dit onderdeel. En dan? Alles wat je kunt zingen, kun je ook leren spelen op je instrument. Je hoeft niet op zangles. Je hoeft namelijk niet te leren zingen als een zanger of zangeres. Maar wat jij kun hummen, neuriën, brommen of fluiten, kun je ook op je instrument spelen. Zo wordt jouw instrument een verlengstuk van je muzikale stem in je hoofd.

„If it SOUNDS good, then it IS good” – Duke Ellington

Oefeningen om op gehoor te leren spelen

In jouw hoofd zit een heel audio-archief. Je muzikaal geheugen is gevuld met liedjes uit je jeugd, kerstliedjes, verjaardagsliedjes, klassiekers, hits van toen en nu, filmmuziek, tv-tunes, meer dan je denkt. Probeer maar eens een liedje uit je geheugen na te spelen. Zing, hum, neurie of doedel het eerst, en speel het vervolgens, stukje voor stukje, of noot voor noot, na. Je kunt het jezelf moeilijker of gemakkelijker maken op verschillende manieren. Hoe groter de afstand tussen de noten, hoe lastiger dit te horen is. Hoe sneller iets gespeeld wordt, hoe moeilijker.

Wanneer je het lastig vindt om een liedje uit je hoofd te spelen, begin dan eerst met één noot. De meest eenvoudige oefening is om een noot na te spelen die je zingt, of op een ander instrument (zoals piano) speelt, of die iemand anders voor jou speelt. Deze noot zoek je vervolgens op. op jouw instrument. Je gaat een stapje verder door twee of drie noten te zingen, en deze na te spelen op je instrument.

Ben je juist toe aan een grotere uitdaging? Speel dan eens een stukje van een solo na. Schrijf het niet op. Herhaal het tot het in je systeem gaat zitten. Ga dan pas verder. Wanneer je een deel van een solo op die manier hebt uitgezocht kun je stukjes solo nader bekijken. Neem een loopje (ook wel lick, of riff) en bekijk de context (zoals de akkoorden). Pas het loopje eens toe in een andere toonsoort.

Kies oefeningen die bij je niveau passen. Wanneer het je afschrikt om een solo uit te zoeken, dan ben je daar nog niet aan toe. Wanneer je een oefening ontspannen kunt doen, en het leuk vindt om te doen, zit je goed!

Er zijn veel handige programma’s en apps om muziek langzamer af te spelen, stukjes te herhalen of toonsoorten te veranderen. Deze programma’s zijn ideaal om mee op het gehoor te leren spelen. Ik zal hier een van de volgende blogs over schrijven.

Op de nieuwe website www.echtimproviseren.nl vind je de laatste blogs met tips en het actuele cursusaanbod. Ook download je op deze site het gratis E-book met tips om (beter) te leren improviseren.

Categorieën
Blog

Tips om te leren improviseren

Iedereen kan leren improviseren. Ook jij. Met wat je nú kunt op je instrument, kun je al leren improviseren. Je maakt het jezelf exact zo moeilijk als je op dit moment aankunt. En niet moeilijker. Bij improviseren gaat het om vertrouwen hebben en je intuïtie durven volgen. Dit gaat het beste wanneer je je verbonden voelt. Verbonden met jouw eigen kern, verbonden met je instrument , verbonden met de muziek en je medemusici en verbonden met je luisteraars. Ik geef je graag een aantal tips hoe dit kunt aanpakken.

Tip 1: Het gaat om durven en doen

Dit was het motto van Wubbo Ockels, het bracht hem tot de maan en terug. Een succesvol motto dus, dat jou ook een heel stuk verder kan helpen als je wilt leren improviseren. Het lijkt wel of er altijd iemand beter is dan jij, jonger dan jij, meer talent heeft dan jij. Weerhoudt dat jou ervan om te leren improviseren? Nou, zullen we afspreken van niet? Ok! Want je wil het. Je hebt geen toestemming of geen diploma nodig om te mogen beginnen. Wat je wel nodig hebt is een ontdekkende houding en open oren.

Leer de taal van improvisatie zoals een kind leert praten. Niet uit een boek, maar door het te proberen. Zo vaak als het maar kan. En ook door samen te spelen met anderen. Of die nou verder dan jou zijn of niet. In dit filmpje vraagt bassist Victor Wooten ons om het leren van muziek net zo te benaderen zoals een kind zijn moedertaal leert. Leer door te proberen en fouten te maken, en omarm je fouten. Wees ruimhartig voor jezelf en gun jezelf de tijd. Je hoeft niet eerst een heel boek met harmonieleer door te ploegen voordat je ‘mag’ beginnen. De harmonische wetten van muziek kunnen vrij dwingend zijn, maar door goed te luisteren en veel te proberen kom je al een heel eind.

Op momenten dat de angst toeslaat (je krijgt onverwacht een solo in de big band repetitie, iemand vraagt je ‚speel eens wat voor me’, je bent op weg naar een optreden met je orkest en denkt dat je niet goed genoeg bent), herhaal je het Wubbo Ockels motto in je hoofd: Het gaat om durven en doen! Je mag het ook hardop zeggen. Of roepen, joh, wat kan jou het schelen. Om die andere gedachten – ik kan het niet, ik ben niet goed genoeg, ik snap het niet – te overstemmen. Zo kun je kilometers maken en doe je ervaring op. Zo leer je hoe je de volgende keer weer een stapje verder komt. Zo kun je je eindeloos door blijven ontwikkelen, tot de maan en terug. Net als Wubbo Ockels.

Wil je meer inspiratie? Wil je je nu al verder ontwikkelen? Wil je graag directe feedback? Bekijk het cursusaanbod op de vernieuwde website en download meteen het gratis E-book met de meest gemaakt vergissingen wanneer je wilt leren improviseren.