Vanaf het moment dat ik zelf jazz ontdekte, wilde ik altijd graag weten wát nou het beste werkt om beter te leren improviseren. Wat en hoe moet je nou oefenen? Naar wie kun je het beste luisteren? De adviezen waren nogal uiteenlopend en met wisselend resultaat. En wat voor mij werkt, werkt niet persé voor jou. (Dat is iets wat ik wekelijks leer van mijn leerlingen. Ik moet op zoek naar wat werkt voor hén). Maar er zijn ook overeenkomsten. En zo komt het dat ik je op een aantal veel gemaakte vergissingen kan wijzen die jíj kunt voorkomen wanneer je beter leert improviseren. Het zijn er acht. De eerste vier deel ik hier met jou. De volgende vier deel ik met je in mijn volgende blog.

Vergissing 1: Denken dat je het niet kunt

Er bestaat een hardnekkig vooroordeel dat improviseren uitsluitend een gave is. Je hebt het, of je hebt het niet. Maar dat klopt niet. Want iedereen is in staat zich muziek te verbeelden. Er is niets mis met je wanneer je je weg in de muziek nog niet gevonden hebt. Leren improviseren is een avontuur met een open einde. Hoe ver je komt en hoe snel je gaat is voor iedereen verschillend en hangt met vele factoren samen.

Wat jij in elk geval nodig hebt is een ontdekkende houding. Het vermogen om te leren improviseren begint met durven loslaten. Wanneer jij in het duister tast, kom je er alleen maar achter wat werkt door het te dóen. Fouten maken hoort erbij, als je er maar van leert en het de volgende keer anders aanpakt. Begin met prutsen. Nu.

Vergissing 2: Oefenen uit een boek

Het spelen van solo’s, etudes, licks of patterns uit een boek is een prima manier om je technische (lees)vaardigheden te ontwikkelen. Heel nuttig in bijvoorbeeld een orkest, big band of blazerssectie. Maar je leert er niet beter van improviseren. Je bent namelijk geen muziek aan het creëren en je leert ook niet begrijpen wat je hoort. Terwijl, wanneer je wilt improviseren, je oren en je verbeeldingskracht juist je belangrijkste leidraad zijn.

Leer de taal van improvisatie zoals een kind leert praten. Door het te proberen en heel veel na te doen. Speel melodieën of zelfs solo’s na. Maak je eigen variaties. Imiteer je voorbeelden door ze eindeloos te herhalen. Alles wat je kunt zingen (hummen, neuriën of brommen mag ook) kun je ook leren spelen op je instrument. Zo wordt jouw instrument een verlengstuk van de muzikale stem in je hoofd. Het gaat erom dat je de muziek die je speelt en hoort, leert begrijpen. En vervolgens leer je de muziek spelen die jij je verbeeldt en die jou aanspreekt.

Vergissing 3: Doen wat anderen goed vinden

Mensen durven vaak niet te doen wat ze voelen. ‘Want dan zegt die er misschien dit van’, redeneren ze. Ze nemen hun besluiten liever met hun hoofd dan met hun hart. Om te creëren moet je juist niet verstandig willen handelen, maar voortdurend beslissingen nemen zonder na te denken. Vind uit wat jij te zeggen hebt, niet wat anderen vinden dat je moet zeggen. Hierbij gaat het erom vertrouwen te hebben en je intuïtie durven volgen. Belangrijk is dat je in het moment kunt zijn. Dat je niet voortdurend in je hoofd aan het kletsen bent of allerlei oordelen hebt, want dan vang je de signalen van je intuïtie niet op. Wanneer je je aandacht volledig met je zintuigen verbindt, dan houdt het denken, en dus ook het oordelen, op.

De enige werkelijk goede muziek, is muziek die vrij is van de noodzaak goed te klinken. Jezelf zijn en jezelf spelen, dát is goed improviseren.

Vergissing 4: In je eentje blijven oefenen

Kun jij alleen maar goed improviseren wanneer niemand jou hoort? Moet je eerst heel goed worden voordat je samen met anderen gaat spelen? Natuurlijk leer je hartstikke veel van in je eentje oefenen. Maar in je eentje kun je een mislukte improvisatiepoging net zolang opnieuw doen tot je tevreden bent.

Oefen je samen met anderen, dan oefen je werkelijk het ‚real-time’-improviseren. Het improviseren in het ‚hier en nu’. Je bent alert op elkaar en op de situatie. Je denkt niet teveel na en vertrouwt op je impulsen. Je oefent bovendien samenwerking, samenspel, incasseren, accepteren, fantasie en spontaniteit. En, het is leuk!

Vergissingen 5, 6, 7 en 8 deel ik de volgende keer met jou. Toch ben ik alvast benieuwd:

Welk vergissing maak jij weleens? Hoe kunnen anderen deze vergissing voorkomen? Heb je nog andere tips? Wat werkt juist heel goed voor jou? Deel ze met ons in het reactieveld.

Wil je graag andere muzikanten ontmoeten en samen (beter) leren improviseren? Wil je graag directe feedback? Kijk op de vernieuwde site www.echtimproviseren.nl of het (online) cursusaanbod jou iets kan bieden. En volg de blogs met meer tips om te leren improviseren.