“Ga je mee verdwalen? Ik weet de weg” – Loesje

Vraagje aan de improvisator met ervaring: heb je er wel eens over nagedacht hoe je een solo goed kunt opbouwen? Misschien gaat het bij jou vanzelf, of lukt het de ene keer gemakkelijker dan de andere keer. Je kunt hier meer grip op krijgen door te weten met welke elementen je een mooie spanningsboog kunt creëren in je solo.

spanningsboogWanneer je improviseert vertel je een verhaal. Het ligt daarom voor de hand om eens te kijken hoe je een verhaal letterlijk kunt opbouwen. Een pakkend verhaal heeft een mooie spanningsboog. Een standaard opbouw van zo’n verhaal kan bijvoorbeeld zijn:

  • Een beginsituatie (..er was eens…)
  • het drama begint (.. en toen gebeurde er…)
  • het drama wordt groter
  • het drama bereikt een climax
  • eind goed al goed
  • moraal of conclusie

Hoe vertaal je dit naar muziek? Allereerst is het goed om je te realiseren dat een improvisatie vaak een begin, een climax en een einde heeft. Je neemt de tijd om te beginnen. Je bouwt vervolgens langzaam en zorgvuldig de climax op. De werking van een climax is meestal krachtiger, wanneer de weg er naartoe langer heeft geduurd. Aan het einde rond je je solo af.

Een climax bereik je niet door voortdurend iets nieuws te beginnen. Wanneer je een verhaal vertelt, en je springt van de hak op de tak, weten je toehoorders niet wat je nou eigenlijk wilt zeggen. Je kunt beter voortborduren op iets dat in het begin is ontstaan. Dit kan bijvoorbeeld een motiefje zijn, of een ritme, een klank of een interval. Blijf voortborduren op waar je mee bezig bent. En maak het vervolgens groter, intenser. Je kunt de intensiteit verhogen met één of meer van de volgende elementen:

  • Heel open beginnen, dus veel ruimte laten. Je nodigt hiermee bovendien je medemusici uit om mee te ‘vertellen’, en te reageren op jou.
  • In de loop van je improvisatie meer noten toevoegen of zelfs dubbel tempo spelen
  • Met dynamiek werken: luid is vaak spannender dan zacht (alhoewel zacht ook heel spannend kan zijn). Nodig – al spelend- je medemusici uit om met je mee te gaan in dynamiek.
  • Grote intervallen werken meestal spanningsverhogend
  • Harmonisch ‘dieper’ gaan, naar de ‘upperstructure’ van het akkoord, naar gealtereerde klanken of zelfs outside klanken
  • Ritmisch intenser spelen door je ritmes complexer te maken, of bijvoorbeeld te verschuiven.
  • Extreem hoog of extreem laag spelen

Je voelt vaak wel wanneer je improvisatie klaar is. Rond deze dan duidelijk af, en sudder niet te lang door. Want hiermee zwak je je verhaal af. Je kunt een goed einde maken door bijvoorbeeld terug te komen bij je begin. Kom nog even terug op je begin’element’. Ik vind het zelf heel prettig om in het begin van mijn solo dichtbij de melodie te blijven. Vaak eindig ik een solo door daar ook weer een stukje van de melodie te laten terugkomen. Wat voor een duidelijk begin en einde kan zorgen: begin je solo op een akkoordtoon, eindig je solo op een akkoordtoon.

Samenvattend kan jouw muzikale verhaal er als volgt uitzien:

  • je begint je solo met een duidelijk statement (..er was eens..), onthoud het begin
  • borduur voort op je begin
  • voeg één voor één wat nieuwe elementen toe aan je solo
  • borduur hier op voort
  • verhoog de intensiteit
  • laat een climax ontstaan (denk hier niet teveel over na, laat het gebeuren)
  • laat de climax afnemen
  • eindig, door bijvoorbeeld nog even op het begin terug te komen.

Dit zijn allemaal mogelijkheden die je kunt onderzoeken om te kijken wat voor jou werkt. Of je iets kunt toepassen, hangt natuurlijk ook af van de soort improvisatie of solo die je ergens speelt. Wanneer je een solo van 8 maten hebt, heb je nauwelijks tijd voor een opbouw. Dan knal je gewoon 8 maten door (of regel een langere solo voor jezelf bij de band). Het kan ook zijn dat je met je band hebt afgesproken dat je in je solo ergens ‘naar toe speelt’, bijvoorbeeld naar de bridge, of een special, of naar een modulatie. Dan eindigt jouw solo in een climax en is dat het einde.

In het volgende filmpje (eh.. nou ja, filmpje) laat ik je zien hoe je de bovenstaande opbouw over een paar bestaande solo’s past. Je kunt het daarna zelf eens proberen.

Wil je graag andere muzikanten ontmoeten en samen (beter) leren improviseren? Wil je graag directe feedback? Doe mee aan één van mijn workshops. In november is er een reeks workshops voor de gevorderde improvisators. In een kleine groep werken we aan het verbeteren van jouw improvisatie-skills. Wil je graag één-op-één met mij werken? Neem contact op over de mogelijkheden. Wanneer je je e-mail adres hier achterlaat, ben jij als eerste op de hoogte van nieuwe data.