Hoe moet je improviseren? Tips voor de beginnende improvisator.

Iedereen kan leren improviseren. Ook jij. Met wat je nú kunt op je instrument, kun je al leren improviseren. Je maakt het jezelf exact zo moeilijk als je op dit moment aankunt. En niet moeilijker.

Bij improviseren gaat het om vertrouwen hebben en je intuïtie durven volgen. Dit gaat het beste wanneer je je verbonden voelt. Verbonden met jouw eigen kern, verbonden met je instrument , verbonden met de muziek en je medemusici en verbonden met je luisteraars. Ik geef je graag een aantal tips hoe dit kunt aanpakken.

Tip 6 – oefen samen met anderen!

Leer jij improviseren in je eentje op je zolderkamer? Léér je eigenlijk wel improviseren als je altijd alleen oefent? Hoe goed moet je zijn om met andere musici samen te spelen?

Natuurlijk leer je veel van in je eentje studeren. Maar om verder te komen met je nieuwe vaardigheden heb je op zijn minst één speelmaatje nodig. Want improviseren is interactie. Improvisatie is een dynamisch proces waarbij jouw eigen bijdrage (als speler) aan de muziek synchroon loopt met de muziek die je hoort (in zijn geheel). De output (wat je bijdraagt) en de input (wat je hoort of waarneemt) zijn in constante relatie met elkaar en beïnvloeden elkaar continue. Luisteren en spelen tegelijk dus.

Dit kun je oefenen. Mét anderen. Waar je in je eentje een mislukte improvisatiepoging net zolang opnieuw kunt doen tot je tevreden bent, oefen je door samen te spelen werkelijk het ‚real-time’-improviseren. Het improviseren in het ‚hier en nu’. Je bent alert op elkaar en op de situatie. Je denkt niet teveel na en vertrouwt op je impulsen. Je oefent bovendien samenwerking, samenspel, incasseren, accepteren, fantasie en spontaniteit. En, het is leuk!

Zoek een maatje, of een groep medemuzikanten met wie je samen kunt improviseren, of jammen. Hier zijn een paar oefeningen die je in verschillende situaties kunt doen. Ik gebruik ze vaak als ‘warming-up’ bij mijn workshops, omdat ze je oren openen en een open mindset creëren.

1. Vrije improvisaties voor duo’s. Een oefening uit het ‘wiel van duetten’ van Edward Sarath. Het gaat als volgt:

  • Je duo partner staat of zit tegenover je.
  • Jullie improviseren een kort duet (bijv. een minuut) zonder parameters (dus géén toonsoort, stijl of ritme).
  • Luister zorgvuldig naar wat er gebeurt. Reageer op elkaar. Je mag door en om elkaar heen spelen, maar blijf luisteren naar de ander. Als een enthousiaste conversatie waarbij je niet kunt wachten om te reageren op iemand anders statement.
  • Tip: communiceer uitsluitend met je instrument. Vraag niet: ‚zullen we beginnen?’ maar begin gewoon. En wanneer je wilt stoppen, stop je dus met spelen. Wordt het saai? Speel eens iets totaal anders! Daag de ander uit.
  • Bespreek achteraf: Wat was interessant? Wat ging er minder goed? Klonken bijv. alles stukjes hetzelfde? Hoe zou je dit kunnen oplossen?
  • Probeer het nu nog eens, en neem de feedback mee of probeer nieuwe mogelijkheden.

2. Sound Sketches met een groep (5 à 10 personen).

  • Eén muzikant begint, en speelt een frase (die kan variëren van 1 noot tot een korte melodie);
  • De frase wordt steeds herhaald, op een ritme dat gedurende het hele spel hetzelfde blijft.
  • De volgende muzikant voegt een korte frase toe, dezelfde regels gelden. Nu spelen er dus 2 muzikanten.
  • Zo komen een voor een de volgende muzikanten erbij, met hun eigen frase
  • Tip: de muzikale ruimte zal snel gevuld zijn. Dus elke muzikant moet er op letten niet teveel toe te voegen en voldoende ruimte over te laten voor de volgende. Misschien maar een enkele noot.

3. Variatie: improvisatie met Sound Sketches.
Dit lijkt op de oefening hiervoor, alleen start elke muzikant nu met een korte improvisatie (bijv. één of twee minuten) voordat hij zijn frase inzet. Wanneer de eerste muzikant zijn frase herhaalt, is het een teken dat de volgende muzikant aan zijn korte improvisatie kan beginnen (over de frase van muzikant 1) Enzovoort. Je kunt bepaalde afspraken maken. Bijvoorbeeld dat je in een toonsoort blijft, of een eenvodige akkoorden progressie aanhoudt.

4. Jamsessie: soleren op een popliedje of jazzstandard
Wanneer zich in jouw groep een pianist of gitarist bevindt die de bovendien akkoorden van een aantal bekende popliedjes kent, kunnen jullie dit liedje spelen en hierop soleren. Wanneer je de toonsoort herkent, kun je aan je mede muzikanten uitleggen hoe ze de toonsoort kunnen vinden, en daarmee de noten waarmee ze kunnen improviseren. Speel je met gevorderde muzikanten? Dan is de kans groot dat zij ervaring hebben met het improviseren over een aantal jazzstandards. Met de meeste jazzstandards kun je niet meer uit de voeten met één toonladder, dit kan voor een beginner frustrerend zijn. Wanneer je er niet uitkomt, kies dan voor wat eenvoudiger repertoire.

Deze oefeningen geven een tipje van de sluier weer van mijn werkwijze in mijn workshops. En ze helpen je mogelijk op weg. Een avontuurlijke weg met een open einde en oneindig veel mogelijkheden. Heb jij nog inspirerende oefeningen of tips voor je mede muzikanten? Deel ze in onderaan dit blog met elkaar.

Wil je graag andere muzikanten ontmoeten en samen improviseren? Wil je graag directe feedback? Dan nodig ik je van harte uit om eens een van mijn workshops uit te proberen. Wanneer je je e-mail adres hier achterlaat, ben jij als eerste op de hoogte van nieuwe data.