In mijn vorige blog deelde ik met jouw vier veelgemaakte vergissingen die worden gemaakt bij het leren improviseren: (1) denken dat je het niet kunt, (2) oefenen uit een boek, (3) doen wat anderen goed vinden en (4) in je eentje blijven oefenen.

Eerlijk zeggen, welke van deze vergissingen herken jij? Ik beken: ik heb -in mijn conservatoriumtijd- héél erg veel uitgeschreven solo’s uit boeken gespeeld. Ik heb er erg goed noten door leren lezen, maar ik leerde er geen betere solo’s door spelen. Ik ben benieuwd naar jouw ervaring! Deel jouw reactie onderaan dit blog.

Er worden nog meer vergissingen gemaakt. Ik deel ze hier met jou.

Vergissing 5: ‘zomaar’ wat doen wanneer je improviseert.

Ook al speelt jouw verbeeldingskracht een grote rol, wanneer je niet weet wat je doet, verdwaal je. Of ben je heel snel uitgespeeld. Improviseren is niet ‘zomaar iets doen’.

Even een flits-cursus: je hebt enerzijds vrije improvisatie, en anderzijds gebonden improvisatie. In een vrije improvisatie ben je echt helemaal vrij, speel je volledig op je intuïtie en vertrouw je op je eigen invallen. Je improviseert zonder afspraken. Dit klinkt misschien gemakkelijk, maar velen ervaren dit als een moeilijke, erg abstracte vorm van improviseren.

Een gebonden improvisatie baseer je ‘op iets’. Op een akkoord, een akkoordenschema, een motiefje of een terugkerend ritme. Of op een compositie, meestal de basis van een improvisatie in jazz. In de praktijk kom je ook vaak mengvormen van vrije en gebonden improvisaties tegen.

Deze afspraken geven houvast. Streef er altijd naar je vrij te voelen binnen deze afspraken. Te veel afspraken doen de boel verstarren. Te weinig afspraken kan je een chaotische indruk geven. „Ik doe maar wat”, is dan een veel voorkomend gevoel. Wanneer er een balans is tussen vrijheid en afspraken ontstaat er ruimte voor flow en voor creativiteit.

Vergissing 6: Geen foute noten durven spelen

There are no wrong notes, zei Miles Davis, en hij wist waar hij het over had. Er zijn hooguit klanken waar jouw oren nog niet aan gewend zijn. Een klank waar je afwijzend op reageert is simpelweg een klank die je nog niet kent. Je kunt je gehoor ontwikkelen en op die manier steeds meer klanknuances waarnemen.

Tonen kunnen in hun harmonische omgeving consoneren (met elkaar versmelten) of juist dissoneren (met elkaar wringen). Beginnende improvisatoren zijn vaak op zoek naar consonante klanken, de mooie noten. Een dissonant klinkt al gauw als een ‘foute’ noot. Maar wanneer je niet meteen op zo’n onbedoelde dissonant reageert, en er rustig naar luistert (hem eventueel oplost) kan deze klank heel spannend zijn.

Vergissing 7: Het niet over timing hebben

It don’t mean a thing, if it ain’t got that swing, die ken je vast wel. Maar doe je er ook iets mee? Een slordige timing klinkt al gauw saai, een goede timing geeft muziek energie. (Of kun jij soms stil blijven zitten op de superstrakke funk van James Brown?).

Het grootste probleem met timing is haasten. Haasten in muziek heeft meestal te maken met gebrek aan vertrouwen, zorgen maken, stress, het einde willen halen. Mensen haasten in muziek omdat ze niet relaxed zijn. Omdat ze de ruimte in muziek niet voelen.

Wanneer jij je timing beheerst, kun je de ritmische ruimte indelen op elke manier die je wilt. Je kunt kiezen of je ritmisch heel strak speelt, met een hele constante verdeling van de noten in de puls (fijn bij die funk van James Brown bijvoorbeeld), of juist heel vrij en niet ‘in time’, waardoor je heel expressionistisch kunt spelen. Ontwikkel dus, heel bewust, jouw timing.

Vergissing 8: Geen hulp vragen

Je kunt natuurlijk keer op keer het wiel zelf uitvinden. Maar dat kan vaak frustrerend uitpakken. Het is in elk geval heel tijdrovend. Wanneer jij jezelf (en jouw tijd) serieus neemt, gun jezelf dan het advies van een vakkundig docent die jou verder kan helpen. Een geschikt persoon kan niet alleen zelf goed wat jij wilt leren, maar geeft gepassioneerd les en legt goed uit.

Vraag je medemuzikanten ook altijd om tips. Hoe oefen jij? Wat raad je mij aan? Wanneer je even niet weet hoe je verder moet, doe dan inspiratie op bij een workshop, of neem een aantal lessen. Individuele lessen bieden bij uitstek de gelegenheid voor een persoonlijke benadering. Kijk op de vernieuwde site www.echtimproviseren.nl of het (online) cursusaanbod jou iets kan bieden. En volg de blogs met meer tips om te leren improviseren.

Vergeet je niet jou ervaringen te delen in het reactieveld? Best spannend, dat begrijp ik. Maar heel leerzaam voor jou en mij, en voor alle andere lezers. Dank je wel!