Categorieën
Blog Nieuws

Jammen met een orkest

Safeties off, senses sharp, focus up. Here comes The Jam Sessions – Kyteman

Een concert geven met een orkest zónder van te voren songs te hebben ingestudeerd. Zonder melodieën, akkoorden of grooves te hebben afgesproken. Zonder setlijst en vaststaand repertoire. Alles wat gespeeld wordt ontstaat ter plekke, en is eenmalig. Elk concert is daarmee uniek. Is dat mogelijk?

Dat is in elk geval wel wat de visionaire orkestleider en trompettist Colin Benders alias Kyteman (weet je nog, van ‘Sorry’) voor ogen had met zijn project The Jam Sessions. Zijn orkest, The Kyteman Orchestra, speelde tijdens eerdere concertreeksen altijd één live-jam tussen de vooraf gerepeteerde songs. Deze jam kon alle kanten opgaan, van hip-hop tot opera, van klassiek tot drum ‘n’ bass, van jazz tot punk. Superspannend, want het kan ook mislukken. Wanneer er geen flow inzit, men elkaar niet ‘vindt’, de overgang van het ene naar het andere stukje niet lukt, aanwijzingen niet worden begrepen. Maar oefening baart kunst, en het orkest werd er steeds beter in. Zo goed, dat er bij het project The Jam Sessions tijdens het hele concert geen song meer voorbij zou komen, maar er uitsluitend gejamd zou worden.

Er werd wel gerepeteerd ter voorbereiding op de concertreeks. Maar geen vaststaande liedjes. In plaats daarvan werd gewerkt aan flexibiliteit, flow, opbouw. En er werd een gebarentaal ontwikkeld waarmee ze in de gaten konden houden in welke toonsoort ze zaten en elkaar akkoordenschema’s en melodieën konden doorseinen (in onderstaand filmpje goed te zien). Ondanks de grondige voorbereiding heeft het orkest de eerste concerten overigens totale doodsangst uitgeslagen.

Omdat elk concert uniek zou zijn, werden ze allemaal opgenomen. Van de beste opnames is deze zomer een driedelige CD-box uitgebracht, en voor die CD’s hebben mijn huisgenoot en ik de CD-speler van zolder gehaald. Want het is een pareltje. Zelfs van de CD’s spat de spanning en energie af, en voel je welke synergie er ontstaat wanneer een hele groep naar elkaar luistert, met elkaar mee gaat en ter plekke dátgene speelt wat als het ware in de lucht hangt. Een ‘real-time’ creatief proces, wat mij betreft het meest fascinerende onderdeel van improvisatie.

In mijn blog improviseren is interactie geef ik je enkele tips hoe je samen kunt improviseren. Met z’n tweeën, of in een klein groepje (bijv. 5 spelers). Wanneer de groep groter is, is een ‘dirigent’ of leider handig om het collectief aanwijzingen te geven.

Categorieën
Blog Nieuws

Chaos, orde of toch liever flow in je improvisatie?

„Waarom lukt het mij in jouw workshop wél om te improviseren, maar wanneer ik een solo in mijn big band moet spelen totaal niet?”, aldus Sylvia tijdens een workshop. Ik leg uit dat ik haar een opdracht heb gegeven waarbij de vrijheid enerzijds en de afspraken anderzijds in balans zijn. Wanneer ik een te vrije opdracht zou geven zou dat al gauw tot chaos kunnen leiden. „Ik doe maar wat”, is dan een veel voorkomend gevoel. Te veel afspraken, of regels, doen de boel verstarren. Je loopt vast, raakt geblokkeerd, kan alleen nog maar denken aan wat er allemaal níet mag of kan en voelt je niet vrij. Wanneer er een balans is tussen vrijheid en afspraken – tussen chaos en orde – ontstaat er ruimte voor flow. Er is ruimte om jouw eigen verhaal te vertellen. Er is ruimte voor creativiteit.

Herken jij deze situatie? Voel jij je weleens verloren wanneer je probeert te soleren? Of voel je je juist totaal niet vrij? Bekijk dan hoe je de orde en de chaos meer in balans kunt brengen. Ordescheppend zijn bijvoorbeeld ritme, harmonie, melodie. Maar ook vorm. En stilte. En je kunt juist met deze ordescheppende elementen meer vrijheid creëren voor jezelf.

Zo kan een akkoordenschema heel dwingend zijn, wanneer je met elke wending mee gaat. Maar wanneer je begrijpt dat er binnen dit schema akkoordenreeksen in één toonsoort staan, kun je er voor kiezen om niet met elke wending mee te bewegen. Dan heb je opeens veel meer vrijheid, veel meer ruimte voor jouw eigen ideeën.
En wanneer de vorm van een solo vastligt, kun je dat als een beperking ervaren. Want hoe bouw je iets op, in 8 maten. Ga dan na of er ruimte is om de solovorm meerdere malen te herhalen, zodat je meer vrijheid hebt.
In een ritmisch sterk stuk kun je meegaan met deze ritmes. Dat is vaak het eerste wat mijn leerlingen doen als ik iets met een strakke groove inzet. Maar je kunt er ook voor kiezen juist tegenritmes te spelen. En zo een extra gelaagdheid te creëren. Ikzelf vind dit altijd erg leuk om te doen.

Sylvia gaf aan dat ze totaal geen idee had hoe, waar of wanneer ze haar solo moest spelen in het big band stuk. Dat klonk als een chaotische, onoverzichtelijke situatie. Ik raadde haar aan na te gaan wat er nou precies gaande is in het stuk waar ze over moet soleren. Wat is de melodie? De toonsoort? De vorm? Over welk gedeelte wordt er gesoleerd? Wat gebeurt er harmonisch in dat deel? Ligt de lengte van de solo vast? Dat was de raad die ik haar meegaf. Ik denk dat ze er wel uit komt, want ze speelt hartstikke goed.

Wanneer speel jij in de flow? Welke problemen kom jij tegen en hoe kan ik je daarmee helpen? Deel hier jouw ervaring met anderen.

Categorieën
Blog Nieuws

Tip 10: het gebruik van stilte

“Music is the space between the notes” – Claude Debussy

Heerlijk, wanneer je een nummer onder de knie hebt, en zó veel ideeën hebt dat je achter elkaar door kunt spelen. Fijn voor jou, ja. Maar, wanneer je je in de luisteraar verplaatst, kan het nogal veel worden. Zoals een drukke tante die op een feestje maar tegen je door blijft praten. Pfff, geen speld tussen te krijgen. En je kunt je door de veelheid van woorden niet eens meer herinneren waar ze het over had.

Het is natuurlijk logisch om je bij het oefenen van het improviseren te richten op wat je allemaal kúnt spelen. Welke klanken je kunt gebruiken en hoe je deze met elkaar kunt verbinden. Maar, muziek bestaat uit klank én stilte.  Laten we ons daarom eens op de stilte richten. In plaats van te denken vanuit klank als het belangrijkste element van muziek, kun je ook denken vanuit stilte als belangrijkste element van muziek. En klank als tijdelijke onderbreking van deze stilte. Je zult niet gauw muziek tegenkomen die op deze manier in elkaar zit. Maar, je kunt op deze manier wel je bewustzijn van klank én stilte in je improvisaties vergroten. Het is een manier om je ‘normale’ manier van spelen op te rekken, je grenzen te verbeden en je mogelijkheden te vergroten.

In onderstaand filmpje geef ik een voorbeeld van de volgende oefeningen:

  1. Speel een improvisatie van één of twee minuten, en denk vanuit stilte. Je klank is steeds een onderbreking van deze stilte. Na de stilte ga je door met waar je gebleven was.
  2. Speel weer een improvisatie van één of twee minuten, en denk wederom vanuit stilte. Ná de stilte speel je nu echter iets contrasterend aan wat je eerder speelde. Contrast kun je bereiken door te variëren met register (hoog vs. laag), dynamiek (hard vs. zacht) of notendichtheid (veel vs. weinig noten). Of een combinatie van deze elementen.
  3. Speel een solo op een nummer dat je kent. In het voorbeeld is dat Autumn Leaves. Speel frases, onderbroken door stiltes die flink langer duren dan de tijd die je nodig hebt om adem te halen (bij een blaasinstrument). Probeer in je hoofd de lijn van je muzikale verhaal vast te houden. Bij mij lopen de ‘lijnen’ door in mijn hoofd, en pak ik na een stilte de draad op van waar ik gebleven was.


Meester van de stilte was trouwens Miles Davis. En volgens sommigen is de quote boven dit verhaal niet van Claude Debussy, maar van Miles Davis. (Weet jij hoe het zit?) In de Spotify Afspeellijst ‘op gehoor spelen advanced‘ staat het nummer Autumn Leaves, met een solo van Miles. Luister daar eens naar. Ken jij voorbeelden van mooie solo’s (of muziekstukken) waarbij gebruik wordt gemaakt van stilte? Deel deze dan met ons in het reactieveld hieronder.

Wil je graag andere muzikanten ontmoeten en samen (beter) leren improviseren? Wil je graag directe feedback? Doe mee aan één van mijn workshops. In november is er een reeks workshops voor de gevorderde improvisators. In een kleine groep werken we aan het verbeteren van jouw improvisatie-skills. Wil je graag één-op-één met mij werken? Neem contact op over de mogelijkheden. Wanneer je je e-mail adres hier achterlaat, ben jij als eerste op de hoogte van nieuwe data.

Categorieën
Blog Nieuws

Tip 9: hoe bouw je een solo op

“Ga je mee verdwalen? Ik weet de weg” – Loesje

Vraagje aan de improvisator met ervaring: heb je er wel eens over nagedacht hoe je een solo goed kunt opbouwen? Misschien gaat het bij jou vanzelf, of lukt het de ene keer gemakkelijker dan de andere keer. Je kunt hier meer grip op krijgen door te weten met welke elementen je een mooie spanningsboog kunt creëren in je solo.

spanningsboogWanneer je improviseert vertel je een verhaal. Het ligt daarom voor de hand om eens te kijken hoe je een verhaal letterlijk kunt opbouwen. Een pakkend verhaal heeft een mooie spanningsboog. Een standaard opbouw van zo’n verhaal kan bijvoorbeeld zijn:

  • Een beginsituatie (..er was eens…)
  • het drama begint (.. en toen gebeurde er…)
  • het drama wordt groter
  • het drama bereikt een climax
  • eind goed al goed
  • moraal of conclusie

Hoe vertaal je dit naar muziek? Allereerst is het goed om je te realiseren dat een improvisatie vaak een begin, een climax en een einde heeft. Je neemt de tijd om te beginnen. Je bouwt vervolgens langzaam en zorgvuldig de climax op. De werking van een climax is meestal krachtiger, wanneer de weg er naartoe langer heeft geduurd. Aan het einde rond je je solo af.

Een climax bereik je niet door voortdurend iets nieuws te beginnen. Wanneer je een verhaal vertelt, en je springt van de hak op de tak, weten je toehoorders niet wat je nou eigenlijk wilt zeggen. Je kunt beter voortborduren op iets dat in het begin is ontstaan. Dit kan bijvoorbeeld een motiefje zijn, of een ritme, een klank of een interval. Blijf voortborduren op waar je mee bezig bent. En maak het vervolgens groter, intenser. Je kunt de intensiteit verhogen met één of meer van de volgende elementen:

  • Heel open beginnen, dus veel ruimte laten. Je nodigt hiermee bovendien je medemusici uit om mee te ‘vertellen’, en te reageren op jou.
  • In de loop van je improvisatie meer noten toevoegen of zelfs dubbel tempo spelen
  • Met dynamiek werken: luid is vaak spannender dan zacht (alhoewel zacht ook heel spannend kan zijn). Nodig – al spelend- je medemusici uit om met je mee te gaan in dynamiek.
  • Grote intervallen werken meestal spanningsverhogend
  • Harmonisch ‘dieper’ gaan, naar de ‘upperstructure’ van het akkoord, naar gealtereerde klanken of zelfs outside klanken
  • Ritmisch intenser spelen door je ritmes complexer te maken, of bijvoorbeeld te verschuiven.
  • Extreem hoog of extreem laag spelen

Je voelt vaak wel wanneer je improvisatie klaar is. Rond deze dan duidelijk af, en sudder niet te lang door. Want hiermee zwak je je verhaal af. Je kunt een goed einde maken door bijvoorbeeld terug te komen bij je begin. Kom nog even terug op je begin’element’. Ik vind het zelf heel prettig om in het begin van mijn solo dichtbij de melodie te blijven. Vaak eindig ik een solo door daar ook weer een stukje van de melodie te laten terugkomen. Wat voor een duidelijk begin en einde kan zorgen: begin je solo op een akkoordtoon, eindig je solo op een akkoordtoon.

Samenvattend kan jouw muzikale verhaal er als volgt uitzien:

  • je begint je solo met een duidelijk statement (..er was eens..), onthoud het begin
  • borduur voort op je begin
  • voeg één voor één wat nieuwe elementen toe aan je solo
  • borduur hier op voort
  • verhoog de intensiteit
  • laat een climax ontstaan (denk hier niet teveel over na, laat het gebeuren)
  • laat de climax afnemen
  • eindig, door bijvoorbeeld nog even op het begin terug te komen.

Dit zijn allemaal mogelijkheden die je kunt onderzoeken om te kijken wat voor jou werkt. Of je iets kunt toepassen, hangt natuurlijk ook af van de soort improvisatie of solo die je ergens speelt. Wanneer je een solo van 8 maten hebt, heb je nauwelijks tijd voor een opbouw. Dan knal je gewoon 8 maten door (of regel een langere solo voor jezelf bij de band). Het kan ook zijn dat je met je band hebt afgesproken dat je in je solo ergens ‘naar toe speelt’, bijvoorbeeld naar de bridge, of een special, of naar een modulatie. Dan eindigt jouw solo in een climax en is dat het einde.

In het volgende filmpje (eh.. nou ja, filmpje) laat ik je zien hoe je de bovenstaande opbouw over een paar bestaande solo’s past. Je kunt het daarna zelf eens proberen.

Wil je graag andere muzikanten ontmoeten en samen (beter) leren improviseren? Wil je graag directe feedback? Doe mee aan één van mijn workshops. In november is er een reeks workshops voor de gevorderde improvisators. In een kleine groep werken we aan het verbeteren van jouw improvisatie-skills. Wil je graag één-op-één met mij werken? Neem contact op over de mogelijkheden. Wanneer je je e-mail adres hier achterlaat, ben jij als eerste op de hoogte van nieuwe data.

Categorieën
Blog Nieuws

Ritmische improvisatie-oefeningen

In mijn blog over puls, ritme en timing vertelde ik je hoe je je improvisatie meer swingend kunt maken. Door bijvoorbeeld de puls duidelijk te voelen, door je bewust te worden van het karakter van elke puls. Door te spelen met timing: voorin of juist achterin. Door de off-beat te spelen. Ritme wordt vaak vergeten wanneer we het over improvisatie hebben, omdat de focus vaak ligt op het spelen van de goede noten op een stuk muziek. Maar het kan je improvisatie enorm veel eenheid en duidelijkheid geven om je ideeën uit ritme te halen.

Daarom deel ik graag weer enkele improvisatie-oefeningen met je. Elke stuk muziek bevat ritmische bouwstenen die jij kunt gebruiken in je improvisatie. Hierdoor heeft je solo te maken met het stuk waar je op speelt, en de frases in je solo hebben met elkaar te maken waardoor je eenheid krijgt. En, ook fijn, het kan je op nieuwe ideeën brengen om vanuit ritme te beginnen.

In het volgende filmpje laat ik een aantal voorbeelden zien. Ik gebruik het nummer Strasbourg St. Denis van Roy Hargrove. Deze staat in de Spotify afspeellijst ‘op gehoor spelen advanced‘.

We doen een aantal andere oefeningen met dit nummer. Hiervoor heb ik een eenvoudige begeleiding gemaakt die je kunt gebruiken om op mee te spelen.

 

Gebruik voor het gemak de toonladder van Ab pentatonisch (Ab, Bb, C, Eb, F, Ab). Voor Bb-instrumenten: Bb C D F G Bb. Voor Eb-instrumenten: Eb F G Bb C Eb.

Graag hoor ik wat je van deze oefeningen vindt. Lukt het? Helpt het? Waar heb jij behoefte aan? Laat hieronder je reactie achter.

Wil je graag andere muzikanten ontmoeten en samen (beter) leren improviseren? Wil je graag directe feedback? Doe mee aan één van mijn workshops. Wil je graag één-op-één met mij werken? Neem contact op over de mogelijkheden. Wanneer je je e-mail adres hier achterlaat, ben jij als eerste op de hoogte van nieuwe data.

Categorieën
Blog Nieuws

Leren improviseren: over puls, ritme en timing

Hoe moet je improviseren? Tips voor de beginnende improvisator.

Iedereen kan leren improviseren. Ook jij. Met wat je nú kunt op je instrument, kun je al leren improviseren. Je maakt het jezelf exact zo moeilijk als je op dit moment aankunt. En niet moeilijker.

Bij improviseren gaat het om vertrouwen hebben en je intuïtie durven volgen. Dit gaat het beste wanneer je je verbonden voelt. Verbonden met jouw eigen kern, verbonden met je instrument , verbonden met de muziek en je medemusici en verbonden met je luisteraars. Ik geef je graag een aantal tips hoe dit kunt aanpakken.

Tip 8: It don’t mean a thing, if it ain’t got that swing.

Zoals een mooie klank ontstaat door goed te luisteren, zo ontstaat een mooie timing door goed te voelen en te bewegen. Voelen, bewegen en timen horen bij elkaar. Hoe beter je in je vel zit, des te beter je timing zal zijn. Voel jij je vrij in je bewegingen? Dans jij onbekommerd door je huiskamer? De volgende oefening werkt goed om jezelf swingend te voelen, een goed begin om ook swingend te gaan spelen en improviseren.

Drie manieren van lopen

  1. Loop normaal, zoals je altijd loopt. Voel van binnenuit hoe je lichaam aanvoelt. Los, stijf? Hoe is je blik? Hoe is je adem? Onthoudt dit gevoel.
  2. Ga expres veel stijver dan normaal lopen. Houd je armen en benen stijf en je rug recht. Wat voel je? Wat gebeurt er met je passen? Hoe is het met je ademhaling? Met je gezichtsuitdrukking? Onthoud wat stijfheid met je lichaamsgevoel doet.
  3. Ga veel soepeler lopen dan normaal. Verende, grote passen, je armen slingeren los heen en weer, losse schouders. Voel van binnenuit hoe lekker dit voelt. Probeer dit gevoel te onthouden, en toe te passen, wanneer je je instrument bespeelt.

Nu je jezelf energiek ontspannen voelt, kun je verder gaan met de volgende oefening, het ontwikkelen van een gevoel van puls. Puls is de regelmatige beat of groove in muziek. Ritme daarentegen is onregelmatig. In de meeste muziek worden puls en ritme gecombineerd. Veel leerlingen denken dat ze pas swingen wanneer ze een ingewikkeld ritme spelen. Terwijl je ook al kunt swingen wanneer je alleen de puls speelt. En je pas echt swingt wanneer je die puls voelt.

Je kunt elke puls even belangrijk maken, maar in de muziek hebben verschillende pulsen binnen een maat elk een ander karakter. Zo voelt de puls op de eerste tel van (bijvoorbeeld) een vierkwartsmaat zwaarder (als een rustpunt of baken) dan die op de tweede tel (die voelt lichter en actief). Elke puls in een groepje heeft een eigen, uniek karakter.

In het volgende filmpje laat ik je zien hoe je kunt oefenen met puls. Ik heb er ook een paar ritmische oefeningen aan toegevoegd. Ik laat je de volgende oefeningen zien en horen:

  • hoe voelen de verschillende pulsen  (zwaar of licht).
  • improviseer eerst met alleen de puls. Speel alleen in kwart noten. Je hoeft niet elke noot te spelen, laat ook pauzes vallen. Maar datgene wát je speelt, zijn kwarten. Je speelt daardoor de puls. Experimenteer met lui of laat timen, of juist expres heel vroeg timen. Hoe voelt dat? Relaxed? Gehaast?
  • Speel achtste noten. Speel ook eens alleen de offbeat. Je kunt ook weer experimenteren met laat of vroeg timen.
  • Als dit goed gaat, doen dan hetzelfde met zestiende noten.
  • Blijf af en toe de puls spelen en daar omheen ritmisch improviseren
  • Wanneer je de puls niet speelt, voel je deze wel altijd tijdens je improvisatie. Laat je ritmische variaties horen en ga lekker los. Maar maak het niet te ingewikkeld, zodat je die puls niet kwijtraakt. Je improvisatie klinkt veel swingender, wanneer je je bewust bent van de verschillende karakters van de verschillende pulsdelen, deze voelt, en ze laat horen.

Wat is jouw ervaring met ritme en timing? Laat het ons en je medemusici weten door een reactie te plaatsen.

De muziek die gebruikt wordt in het filmpje is het nummer Inside Straight (Cannonball Adderley), in de versie van mijn band Sugar. Dit nummer is te vinden in de Spotify afspeellijst ‘Op gehoor spelen medium’ Ik heb van het intro een loop gemaakt. Hiervoor heb je de mp3 nodig (hier verkrijgbaar op iTunes) en een programma of app zoals Anytune (iOS) of Amazing Slowdowner (Android). In dit blog lees je meer over apps en programma’s om o.a. loops mee te maken. Je kunt voor een improvisatie op Inside Straight de volgende noten gebruiken: F Ab Bb C Eb F (voor Bb instrumenten: G Bb C D F G, voor Eb instrumenten: D F G A C D). Er zijn meer notencombinaties mogelijk, jouw oren zijn hierbij je meest betrouwbare gids!
Wil je graag andere muzikanten ontmoeten en samen (beter) leren improviseren? Wil je graag directe feedback? Doe mee aan één van mijn workshops. Wil je graag één-op-één met mij werken? Neem contact op over de mogelijkheden. Wanneer je je e-mail adres hier achterlaat, ben jij als eerste op de hoogte van nieuwe data.

Categorieën
Blog Nieuws

Creativiteit kun je niet leren

Hoe moet je improviseren? Tips voor de beginnende improvisator.

Iedereen kan leren improviseren. Ook jij. Met wat je nú kunt op je instrument, kun je al leren improviseren. Je maakt het jezelf exact zo moeilijk als je op dit moment aankunt. En niet moeilijker.

Bij improviseren gaat het om vertrouwen hebben en je intuïtie durven volgen. Dit gaat het beste wanneer je je verbonden voelt. Verbonden met jouw eigen kern, verbonden met je instrument , verbonden met de muziek en je medemusici en verbonden met je luisteraars. Ik geef je graag een aantal tips hoe dit kunt aanpakken.

Tip 7: ontsluit je creativiteit.

Creativiteit kun je niet leren. Je bént namelijk al creatief. Creativiteit zit in je. Het komt er heel natuurlijk uit. Als het niet gehinderd wordt. “Ik ben niet creatief”, hoor ik regelmatig tijdens mijn improvisatieworkshops. Maar als creativiteit er niet uit komt, wordt het tegengehouden, of is het ooit gestopt door iets om iemand in de omgeving. Je creativiteit is dan eigenlijk al in de kiem gesmoord.

In dat geval is het handig om het kind weer in je naar boven te halen. Kinderen zijn van nature heel spontaan, hebben een ontdekkende houding, experimenteren en proberen, zijn open en vol verwondering. Ze zijn enorm vindingrijk en creatief. En zitten daarmee op de ideale improvisatie golflengte. Hoe was jíj als kind? Observeer kinderen eens, kijk hoe ze bewegen, lachen, spelen en experimenteren.

Je kunt als volwassene je levenshouding fantasievoller en ontdekkender maken. Probeer het maar – als je zin hebt – met één of meer van de volgende oefeningen:

  1. Doorbreek je routines: verander je ‘vaste’ route. Eet iets wat je niet kent. Of doe eens iets wat je normaal met rechts doet, een hele dag met links (of andersom als je linkshandig bent).
  2. Experimenteer met ‘aandacht maakt mooi’. Kijk naar iets gewoons in je omgeving. Geef aandacht aan dat gewone. Kijk lang en met aandacht. Wat is er opvallend, grappig, interessant of leuk aan het gewone? Ervaar hoe het gewone in elkaar steekt. Onderzoek of je, door het gewone aandacht te geven, je het mooi kunt maken.
  3. Verwonder je. Maak een wandelingetje. Kijk met zolang om je heen tot je iets ziet dat je verwondert. Sta stil. Laat je raken.
  4. Schakel je onbewuste in. Laat je benen bepalen welke richting je oploopt tijdens een wandelingetje (die was je toch al aan het maken).
  5. Maak je hoofd leeg. Bijvoorbeeld door een beetje voor je uit te staren en je tong te ontspannen (dat helpt!)
  6. Vergroot je eigenwijsheid: loop rond, kijk om je heen, benoem alles wat je ziet maar geef alles een andere naam. Of deze: zeg iets anders dan je doet (‘ik ga even zitten’, terwijl je opstaat).

Je kunt deze oefeningen als volgt vertalen naar je instrument.

  1. Speel je altijd even hetzelfde riedeltje om op te warmen? Doe nu het tegenovergestelde.
  2. Maak een (lange) klank op je instrument. Geef de klank aandacht. Onderzoek of je die klank, door deze meer aandacht te geven, mooi kunt maken.
  3. Ga improviseren en verwonder je over de klank van je instrument net zoals je je eerder verwonderde tijdens je wandeling.
  4. Schakel je onbewuste in door tijdens een improvisatie je vingers en handen de beslissingen te laten nemen. Laat ze hun gang gaan. Doe niet je best om origineel te zijn. Wanneer je gewoon het eerste wat er in je opkomt speelt, is jouw improvisatie vanzelf helemaal origineel en uniek.
  5. Maak je hoofd leeg door zomaar wat voor je uit te doedelen.
  6. Vergroot je eigenwijsheid. Speel iets anders dan je zegt te gaan doen: ‘ik ga nu een hele luide, lage toon spelen’, terwijl je vervolgens allemaal zachte, hoge nootjes speelt.

Ik doe dit soort (en andere) oefeningen ook weleens in mijn lessen en workshops. Bij de één levert het onmiddellijk resultaat op in de vorm van nieuwe ideeën, oplossingen, een hoop plezier en speelsheid. De ander heeft meer tijd en verdieping nodig om zijn of haar creativiteit te ontsluiten. Wat merk jij wanneer je dit soort oefeningen doet? Heb je zelf ook nog tips voor anderen?

Wil je graag andere muzikanten ontmoeten en samen (beter) leren improviseren? Wil je graag directe feedback? Doe mee aan één van mijn workshops. Wil je graag één-op-één met mij werken? Neem contact op over de mogelijkheden. Wanneer je je e-mail adres hier achterlaat, ben jij als eerste op de hoogte van nieuwe data.

Categorieën
Blog Nieuws

Improviseren: hóe het hoort of wát je hoort?

Wanneer klinkt je goed als je aan het improviseren bent? Als je speelt hóe het hoort? Als je alle tips & tricks toepast die je geleerd hebt? Als je de juiste ladder op het juiste moment toepast? Improvisatie is ontstaan als een auditieve traditie, een vorm die op gehoor werd geleerd en beoefend. Maar om één of andere reden wordt deze traditie tegenwoordig vaak vervangen door methodes vol regels, theorie en formules. Je leert de ‘correcte noten’, licks, ladders en patterns. Je leert wát je moet spelen op bepaalde momenten. Maar je gehoor en je eigen ideeën spelen hierbij vaak nauwelijks een rol. En artistieke voldoening krijg je er hoogstwaarschijnlijk al helemaal niet van. Vind je dat gek? Denk je dat Miles Davis ooit zei: “things really took off for me when I found that book of jazzscales”?

We zijn zo bezig met het ‘goed’ willen doen, dat onze eigen ideeën en verbeeldingskracht naar de achtergrond verdwijnen. Terwijl het dáár nou juist om gaat: dat je jezelf op een creatieve manier kunt uiten door middel van muzikale improvisatie. Of je dat nou wilt doen op klassieke muziek, Oosterse muziek, flamenco, jazz, dance of welke muziek dan ook. En dat doe je niet door te spelen hóe het hoort, maar door wát je hoort. Binnen in jou zit een wereld vol klanken, gedachtes, gevoelens en verlangens. Je voelt je tot bepaalde muziek aangetrokken, elke nieuwe klank voor jou gaat gepaard met een bepaald gevoel. En wanneer je kiest voor een muzikaal pad waarop je deze elementen stap voor stap ontdekt, en je ideeën leert uiten, haal je hier veel voldoening uit. (Hier heb ik een workshop voor ontwikkeld, lees vooral even door).

In onderstaand filmpje beantwoord jazzpianist Hal Garper de vraag ‘wat moet je oefenen’. Hij heeft het hier tegen jazzstudenten, die al op een hoog niveau spelen en oefenen. Maar veel van zijn aanbevelingen kun je op elk niveau toepassen.

Een hele mooie vind ik deze: je voedt je oren met andermans muziek “not to take external information and internalize it, but to take in external information to bring out internal information”. Met ander woorden, je laat je inspireren door andermans muziek om toegang te krijgen tot jouw wereld vol klanken, gedachtes, gevoelens en verlangens. Want dán hebben we het over muzikale expressie. Je leiddraad hierbij is dat je de muziek speelt die jíj mooi vindt. Of, zoals Hal Garper zegt: “Practise what you like.”

Om je op weg te helpen heb ik een aantal speellijsten (op speelniveau) in Spotify gemaakt, die je in dit blog kunt vinden, inclusief enkele oefensuggesties. Wanneer ook jij de weg naar je muzikale verbeelding wilt vinden, volg dan de workshopreeks Muziek begrijpen met je oren die binnenkort van start gaat.

Wil je graag andere muzikanten ontmoeten en samen (beter) leren improviseren? Wil je graag directe feedback? Doe mee aan één van mijn workshops. Wanneer je je e-mail adres hier achterlaat, ben jij als eerste op de hoogte van nieuwe data.

Categorieën
Blog Nieuws

Improviseren is interactie

Hoe moet je improviseren? Tips voor de beginnende improvisator.

Iedereen kan leren improviseren. Ook jij. Met wat je nú kunt op je instrument, kun je al leren improviseren. Je maakt het jezelf exact zo moeilijk als je op dit moment aankunt. En niet moeilijker.

Bij improviseren gaat het om vertrouwen hebben en je intuïtie durven volgen. Dit gaat het beste wanneer je je verbonden voelt. Verbonden met jouw eigen kern, verbonden met je instrument , verbonden met de muziek en je medemusici en verbonden met je luisteraars. Ik geef je graag een aantal tips hoe dit kunt aanpakken.

Tip 6 – oefen samen met anderen!

Leer jij improviseren in je eentje op je zolderkamer? Léér je eigenlijk wel improviseren als je altijd alleen oefent? Hoe goed moet je zijn om met andere musici samen te spelen?

Natuurlijk leer je veel van in je eentje studeren. Maar om verder te komen met je nieuwe vaardigheden heb je op zijn minst één speelmaatje nodig. Want improviseren is interactie. Improvisatie is een dynamisch proces waarbij jouw eigen bijdrage (als speler) aan de muziek synchroon loopt met de muziek die je hoort (in zijn geheel). De output (wat je bijdraagt) en de input (wat je hoort of waarneemt) zijn in constante relatie met elkaar en beïnvloeden elkaar continue. Luisteren en spelen tegelijk dus.

Dit kun je oefenen. Mét anderen. Waar je in je eentje een mislukte improvisatiepoging net zolang opnieuw kunt doen tot je tevreden bent, oefen je door samen te spelen werkelijk het ‚real-time’-improviseren. Het improviseren in het ‚hier en nu’. Je bent alert op elkaar en op de situatie. Je denkt niet teveel na en vertrouwt op je impulsen. Je oefent bovendien samenwerking, samenspel, incasseren, accepteren, fantasie en spontaniteit. En, het is leuk!

Zoek een maatje, of een groep medemuzikanten met wie je samen kunt improviseren, of jammen. Hier zijn een paar oefeningen die je in verschillende situaties kunt doen. Ik gebruik ze vaak als ‘warming-up’ bij mijn workshops, omdat ze je oren openen en een open mindset creëren.

1. Vrije improvisaties voor duo’s. Een oefening uit het ‘wiel van duetten’ van Edward Sarath. Het gaat als volgt:

  • Je duo partner staat of zit tegenover je.
  • Jullie improviseren een kort duet (bijv. een minuut) zonder parameters (dus géén toonsoort, stijl of ritme).
  • Luister zorgvuldig naar wat er gebeurt. Reageer op elkaar. Je mag door en om elkaar heen spelen, maar blijf luisteren naar de ander. Als een enthousiaste conversatie waarbij je niet kunt wachten om te reageren op iemand anders statement.
  • Tip: communiceer uitsluitend met je instrument. Vraag niet: ‚zullen we beginnen?’ maar begin gewoon. En wanneer je wilt stoppen, stop je dus met spelen. Wordt het saai? Speel eens iets totaal anders! Daag de ander uit.
  • Bespreek achteraf: Wat was interessant? Wat ging er minder goed? Klonken bijv. alles stukjes hetzelfde? Hoe zou je dit kunnen oplossen?
  • Probeer het nu nog eens, en neem de feedback mee of probeer nieuwe mogelijkheden.

2. Sound Sketches met een groep (5 à 10 personen).

  • Eén muzikant begint, en speelt een frase (die kan variëren van 1 noot tot een korte melodie);
  • De frase wordt steeds herhaald, op een ritme dat gedurende het hele spel hetzelfde blijft.
  • De volgende muzikant voegt een korte frase toe, dezelfde regels gelden. Nu spelen er dus 2 muzikanten.
  • Zo komen een voor een de volgende muzikanten erbij, met hun eigen frase
  • Tip: de muzikale ruimte zal snel gevuld zijn. Dus elke muzikant moet er op letten niet teveel toe te voegen en voldoende ruimte over te laten voor de volgende. Misschien maar een enkele noot.

3. Variatie: improvisatie met Sound Sketches.
Dit lijkt op de oefening hiervoor, alleen start elke muzikant nu met een korte improvisatie (bijv. één of twee minuten) voordat hij zijn frase inzet. Wanneer de eerste muzikant zijn frase herhaalt, is het een teken dat de volgende muzikant aan zijn korte improvisatie kan beginnen (over de frase van muzikant 1) Enzovoort. Je kunt bepaalde afspraken maken. Bijvoorbeeld dat je in een toonsoort blijft, of een eenvodige akkoorden progressie aanhoudt.

4. Jamsessie: soleren op een popliedje of jazzstandard
Wanneer zich in jouw groep een pianist of gitarist bevindt die de bovendien akkoorden van een aantal bekende popliedjes kent, kunnen jullie dit liedje spelen en hierop soleren. Wanneer je de toonsoort herkent, kun je aan je mede muzikanten uitleggen hoe ze de toonsoort kunnen vinden, en daarmee de noten waarmee ze kunnen improviseren. Speel je met gevorderde muzikanten? Dan is de kans groot dat zij ervaring hebben met het improviseren over een aantal jazzstandards. Met de meeste jazzstandards kun je niet meer uit de voeten met één toonladder, dit kan voor een beginner frustrerend zijn. Wanneer je er niet uitkomt, kies dan voor wat eenvoudiger repertoire.

Deze oefeningen geven een tipje van de sluier weer van mijn werkwijze in mijn workshops. En ze helpen je mogelijk op weg. Een avontuurlijke weg met een open einde en oneindig veel mogelijkheden. Heb jij nog inspirerende oefeningen of tips voor je mede muzikanten? Deel ze in onderaan dit blog met elkaar.

Wil je graag andere muzikanten ontmoeten en samen improviseren? Wil je graag directe feedback? Dan nodig ik je van harte uit om eens een van mijn workshops uit te proberen. Wanneer je je e-mail adres hier achterlaat, ben jij als eerste op de hoogte van nieuwe data.

Categorieën
Blog Nieuws

Hoe muziek werkt

Hoe moet je improviseren? Tips voor de beginnende improvisator.

Iedereen kan leren improviseren. Ook jij. Met wat je nú kunt op je instrument, kun je al leren improviseren. Je maakt het jezelf exact zo moeilijk als je op dit moment aankunt. En niet moeilijker.

Bij improviseren gaat het om vertrouwen hebben en je intuïtie durven volgen. Dit gaat het beste wanneer je je verbonden voelt. Verbonden met jouw eigen kern, verbonden met je instrument , verbonden met de muziek en je medemusici en verbonden met je luisteraars. Ik geef je graag een aantal tips hoe dit kunt aanpakken.

Tip 5: alle muziek is relatief

Wanneer je naar muziek luistert, klinkt het vaak zo simpel, logisch en puur. Je snapt het meteen. Maar wanneer je vervolgens de onschuldige vraag stelt (bijvoorbeeld aan je leraar) hoe deze muziek werkt, krijg je vaak een ingewikkeld antwoord. Toonsoorten, mollen, kruizen, akkoordsymbolen, pfff! Alleen de die-hards houden dan nog vol.

Onlangs heb ik een methode gevonden die iedereen kan helpen. David Reed ontwikkelde de methode ‘Improvise for real’, waarin hij je laat ervaren, luisterend en spelend, hoe muziek werkt. Ik gebruik zijn methode (en ook andere) inmiddels in mijn eigen workshops en lessen.

Wanneer je in staat bent om akkoorden en melodie op gehoor te herkennen, heb je geen ‘patterns’ en ‘licks’ nodig om te improviseren, en ontstaat er ruimte voor jouw eigen muzikale stem.

Dit zijn de links naar drie van mijn afspeellijsten in Spotify. Hier kun je je op abonneren, zo volg je alle wijzigingen en toevoegingen:

op gehoor spelen easySchermafbeelding 2015-03-03 om 21.19.35
op gehoor spelen medium
op gehoor spelen advanced

Hier zijn enkele suggesties hoe je vervolgens te werk kunt gaan:

  • Kies één liedje dat jou aanspreekt, liefst één waarvan je zin krijgt om te spelen. (De principes die we toepassen zijn niet afhankelijk van de verschillende stijlen, en er is geen verplicht programma, of verplichte volgorde van te oefenen liedjes. Deze nummers zijn slechts suggesties);
  • Speel de melodie (meestal een instrumentaal thema, een andere keer de zang -Lean on me-, of een tussenstukje -Just the two of us-) na;
  • Loop een gedeelte van het nummer, en probeer zelf te variëren met de reeks noten die je bij de muziek gevonden hebt.

Ben je toe aan een grotere uitdaging? Kies dan een nummer uit de advanced lijst;

  • Leer het thema;
  • Speel (een gedeelte van) een solo na;
  • Loop een gedeelte van het nummer, en probeer zelf te soleren (je kunt nu niet meer uit de voeten met één ladder).

Wil je meer inspiratie? Wil je je nu al verder ontwikkelen? Wil je graag directe feedback? Bekijk het (deels online) cursusaanbod op de vernieuwde site www.echtimproviseren.nl. Download ook daar het gratis E-book vol tips om te leren improviseren.